3 października 2008
Pytanie: Przez lata wielokrotnie wracałem do Kryszny i za każdym razem stopniowo dowiadywałem się coraz więcej. Wydaje się jednak, że nigdy nie potrafię przekroczyć progu między intelektualnym zrozumieniem a rzeczywistą wiarą. To tak, jakby toczyła się we mnie walka między częścią mnie, która gorąco pragnie wierzyć, a częścią, która wątpi. Czy fakt, że najwyraźniej nie potrafię wyjść poza swoje wątpliwości oznacza, że ścieżka świadomości Kryszny nie jest dla mnie? Czy wszyscy wielbiciele mają wątpliwości?
Odpowiedź: Fakt, że masz wątpliwości dotyczące świadomości Kryszny, nie musi oznaczać, że ta ścieżka nie jest dla ciebie. Bhagawadgita (7.19) mówi nam, że przyswojenie wiedzy, która skłania człowieka do pełnego podporządkowania się Krysznie, może wymagać wielu żywotów. W odróżnieniu od wiedzy zdobywanej w nauce, chodzi tutaj o wiedzę rodzącą się ze szczerej tęsknoty za prawdą. Bhagawadgita (6.40) mówi, że taka szczerość zawsze odnosi zwycięstwo.
Twoje wytrwałe starania, by zrozumieć świadomość Kryszny, i to, że przez lata raz po raz do niej wracasz, wiele mówią o twojej szczerości i pragnieniu czynienia postępu na tej ścieżce. Bhagawadgita zachęca do studiowania świętych pism, nazywając je wielbieniem Kryszny za pomocą inteligencji, i obiecuje, że ci, którzy w pełni przyjmują praktykę oddania objawioną w jej tekście, zostaną pobłogosławieni urzeczywistnieniem, które przezwycięża wszelkie wątpliwości. Omawiam tę kwestię w moim komentarzu do Bhagawadgity 7.1:
Pan Bogini Śri powiedział: Posłuchaj, synu Prythy, jak z umysłem przywiązanym do mnie, praktykując jogę i przyjmując we mnie schronienie, możesz mnie bez wątpliwości poznać w pełni.
W zakończeniu rozdziału 6 Kryszna podkreślał oddanie dla siebie, a na początku rozdziału 7 kontynuuje ten temat. W pierwszych sześciu rozdziałach Bhagawadgity jest objawiona wiedza o jaźni (tvam, ty), natomiast w rozdziałach 7–12 została omówiona wiedza na temat tego, z czym jaźń ma zjednoczyć się w miłości (tat, jego). Tym samym objaśniona jest tu słynna sentencja z upaniszad: „ty jesteś jego” (tat tvam asi).
Kiedy Kryszna powiedział Ardżunie, żeby skupił na nim umysł, ten oczywiście zaczął zastanawiać się, jak miałby to zrobić. Domyślając się, o co Ardżuna chce go zapytać, Kryszna udzieli mu odpowiedzi szczęśliwy, że będzie mówić bezpośrednio o oddaniu, przez które można go w pełni poznać. W poprzednich sześciu rozdziałach zostały opisane wiedza na temat podobieństwa indywidualnej duchowej jaźni do Brahmana oraz natura aspektów Absolutu: Brahmana i Paramatmy. W tym rozdziale Kryszna omówi trzeci aspekt Boga, czyli Bhagawana.
Bhagawan to osobowy, budzący miłość aspekt Boga, posiadający wieczną postać, siedzibę, towarzyszy i zabawy. Rzeczywistość istnieje, jest siebie świadoma i ma cel. Jako Brahman Bóg istnieje. Jako Paramatma odznacza się dodatkowo świadomością, a w aspekcie Bhagawana świadoma egzystencja zaczyna się bawić. Ta zabawa, wewnętrzne życie Absolutu, to lila Bhagawana, która od czasu do czasu pojawia się na doświadczanym przez nas świecie, kiedy Bhagawan do niego zstępuje. Kiedy pozna się ten aspekt Boga, pozna się go całkowicie (samagram).
Wiedza na temat Bhagawana, w tym również znajomość jego energii (siakti), jest potrzebna w praktyce jogi oddania, którą pod koniec poprzedniego rozdziału Kryszna określa mianem najlepszej ze ścieżek. Jego główna energia została przedstawiona w rozdziale 4 Bhagawadgity. Jego energie: drugorzędna i pośrednia, są natomiast opisane w tym rozdziale.
Wiedza pełna (samagram) tkwi w istocie miłości. Kiedy ktoś kocha, wie, co ma robić. Kiedy ktoś kocha Boga, wie wszystko, co mu potrzebne. Jak mówi opis, ta wiedza uwalnia od wątpliwości (asaṃśayam). Wątpienie jest funkcją umysłu. Kiedy się je pokona, można działać swobodnie. Działanie kierujące się intelektem sugeruje zdecydowanie, jednakże podążanie za głosem intelektu oznacza postępowanie z ostrożnością. Nie jest to podążanie za głosem serca. Kryszna mówi tu o domu serca oraz o życiu, w którym umysł i intelekt są podporządkowane sercu. W tej krainie nie wątpi się w cnotę służenia Bogu, lecz stawia pytanie o to, jak mu służyć najlepiej w każdych okolicznościach.
Jak osiągnąć taki stan? Słowa tat śṛṇu (słuchaj tego) wskazują, że należy zacząć od słuchania. Kryszna mówi też, że praktykując jogę (yogaṃ yuñjan), osiąga się pełną wiedzę w miłości. Joga oddania ma trzy etapy rozwoju: oddanie w praktyce (sādhana-bhakti, sadhanabhakti), oddanie w ekstazie (bhāva-bhakti, bhawabhakti) oraz oddanie w miłości (prema-bhakti, premabhakti). Kryszna mówi tu o oddaniu w praktyce, ale odwołuje się do ostatniego stadium sadhanabhakti, używając słowa „asakti” (āsakti, duchowe przywiązanie). Asakti to stadium praktyki, w którym umysł praktykującego przywiązany jest do Kryszny, obiektu oddania (āsakta-manāḥ). Na tym etapie, z powodu silnego przywiązania, pojawiają się przebłyski duchowej tożsamości i przechodzi się w stan oddania w ekstazie, w którym wielbiciel całkowicie powierza się opiece Kryszny [Bhagawadgita. Jej filozofia i emocje https://purana.com.pl/produkt/bhagawadgita-jej-filozofia-i-emocje-swami-b-v-tripurari/]
Święte pisma mówią nam, że wielbiciele będą doświadczać wątpliwości o różnym natężeniu aż do chwili, gdy rozwiną autentyczny smak do intonowania. Kiedy osiąga się ten etap bhakti, zwany ruczi (ruci) – smakiem – intonowanie, które wcześniej było lekarstwem, staje się pokarmem praktykującego. Praktykującym, którzy nie osiągnęli jeszcze ruczi, zaleca się, aby mierzyli się ze swoimi wątpliwościami poprzez towarzystwo zaawansowanych wielbicieli, którzy rozwinęli smak do intonowania, oraz poprzez studiowanie pod ich przewodnictwem dziedzictwa pism wedanty gaudija. Takie towarzystwo i studium pomagają zapanować nad umysłem oraz rozwinąć duchową inteligencję konieczną do osiągnięcia stałości w praktyce duchowej. Stała praktyka duchowa – nisztha (niṣṭhā) – jest warunkiem wstępnym osiągnięcia autentycznego smaku do intonowania.
Naszym zadaniem jest przejść z krainy wątpliwości do krainy wiary, a następnie do krainy miłości – prawdziwej ojczyzny serca. Dopóki nasza inteligencja pozostaje związana ze zmysłami i skutkiem tego służy zaspokajaniu ich pragnień, wątpliwości dotyczące rzeczywistości duchowej będą przeważać, a autentyczne doświadczenie duchowe pozostanie ograniczone. W takim niefortunnym stanie rzeczy człowiek żyje przede wszystkim po to, by wykorzystywać innych oraz środowisko naturalne, choć w dużej mierze czyni to nieświadomie.
Z drugiej strony, kiedy inteligencja zostaje związana z praktyką duchową i skierowana ku doświadczeniu transracjonalnemu, zaczyna sprzyjać przekroczeniu własnych ograniczeń, a w konsekwencji – samorealizacji i uwolnieniu od wątpliwości. W samorealizacji doświadczamy nie tylko tego, że istniejemy, lecz także pełni naszego istnienia. To właśnie oznacza kres lęku, kres wątpliwości.
Jeśli Bóg istnieje, dowodu na jego istnienie nie znajdziemy poza praktyką duchową ani na innych warunkach niż te, które sam ustanowił. Innymi słowy, Absolut objawia się szczeremu adeptowi duchowości. Istotą praktyki duchowej jest dawanie. Z własnego doświadczenia wiemy, że kiedy dajemy, nasza świadomość się rozszerza, a kiedy bierzemy lub wykorzystujemy – kurczy się. Naszym zadaniem jest więc dawać bezwarunkowo, a do tego potrzebne są dwie rzeczy. Po pierwsze, musimy wiedzieć, gdzie najlepiej skierować naszą wrodzoną skłonność do dawania. Jeśli mamy dawać bez ograniczeń – czyli kochać – musimy znaleźć doskonały obiekt miłości, kogoś, kto ma zdolność przyjmowania bez ograniczeń. Po drugie, aby dawać bez ograniczeń, musimy dawać bez żadnego ukrytego motywu. Musimy dawać bez oczekiwania nagrody.
Święte teksty mówią nam, że Kryszna jest doskonałym obiektem miłości. W istocie właśnie to mamy na myśli, kiedy mówimy o Krysznie. Gdy pojawia się początkowa wiara, musimy rozpocząć życie polegające na dawaniu centrum – Krysznie – choćby nasza motywacja była jeszcze niedoskonała. Stopniowo nasza zdolność bezwarunkowego dawania będzie wzrastać, gdy dzięki łasce Boga usuwane będą materialne uwarunkowania, w których się znajdujemy i które nas obecnie ograniczają. Uwarunkowania te, wynikające z błędnego utożsamiania się z materią, wywołują w nas wrażenie, iż czegoś potrzebujemy, i tym samym hamują zdolność duszy do dawania. Służąc centrum systematycznie, zgodnie ze wskazaniami pism, będziemy stopniowo uwalniać się od fałszywego poczucia, że czegoś potrzebujemy. Im bardziej przekraczamy nasze obecne uwarunkowania, tym bardziej stajemy się zdolni do prawdziwej miłości. W miłości odsłaniają się tajemnice i człowiek poznaje to, czego w żaden inny sposób nigdy nie mógłby poznać. Miłość jest końcem wątpliwości.
[Opracowanie: GVd]