30 kwietnia 2006
Pytanie: Czytam twoje sangi i bardzo cenię sobie twoje argumenty oparte na ujęciu Bhaktiwinody Thakury dotyczącym względnego (artha-prada) i absolutnego (paramārtha-prada) poziomu odczytania śastr. Gdzie mogę znaleźć więcej informacji na ten temat?
Odpowiedź: Więcej informacji na ten temat znajdziesz w Śri Krysznasanhicie Bhaktiwinody Thakury. Mamy wobec niego wielki dług wdzięczności za jego wgląd w naturę zstąpienia Absolutu w sferę względności. Bhaktiwinoda Thakura wytyczył kierunek przyszłości wisznuizmu gaudija w minionym i obecnym stuleciu, choć sam uważał się zaledwie za ulicznego zamiatacza służącego sankirtanie Śrimana Mahaprabhu. Z kolei wielki Bhaktisiddhanta Saraswati Thakura uważał siebie za zaledwie pojedynczą słomkę w miotle Bhaktiwinody.
Mój Gurudewa postrzegał swoją służbę jako przedłużenie misji Bhaktiwinody Thakury. Mamy wielkie szczęście, że jesteśmy związani z pariwarą (duchową rodziną – przyp. red.) Bhaktiwinody.
Pytanie: Zakładam w swoim mieście grupę dyskusyjną poświęconą Bhagawadgicie i chciałbym prosić cię o radę, jak przyciągnąć nowych uczestników i jak nauczać głównych punktów Gity.
Odpowiedź: Proponuję, abyś starał się przyciągnąć uczestników urokiem i filozofią Kryszny tak, jak przedstawiają je Śri Czajtanja Mahaprabhu i jego zwolennicy, a zarazem – w uniwersalnym duchu Bhaktiwinody Thakury – uznając, że istnieją także inne interpretacje Gity. Z logicznego i gramatycznego punktu widzenia Gitę można objaśniać na wiele przekonujących sposobów. Niemniej teistyczna konkluzja Gity w duchu bhakti, głoszona przez wisznuizm jako taki, znajduje łatwiejsze oparcie w samym tekście i należy to jasno ukazać.
W swoim wydaniu Gity Śrila Prabhupada podkreślał dwa główne tematy. Pierwszy: adwajtawedanta jest interpretacją wymuszoną, a zatem błędną. Drugi: Kryszna jest Najwyższą Osobą Boga – kṛṣṇas tu bhagavān svayam. Pierwszy punkt stanowi fundament życia bhakti, drugi zaś – osiągnięcia krysznapremy. Nie można być śuddhabhaktą Bhagawana Śri Kryszny i jednocześnie akceptować fałszywej idei absolutnej tożsamości Brahmana i dźiwy, tak jak przedstawia ją filozofia adwajtawedanty.
Jeśli chodzi o drugi punkt – kṛṣṇas tu bhagavān svayam – trudno będzie osiągnąć wradżabhakti bez uprzedniego zrozumienia, że Kryszna jest źródłem wszystkich przejawów Boga. Kiedy ktoś rozumie Śri Krysznę jako ostateczne źródło – ahaṁ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṁ pravartate – zyskuje sposobność podjęcia takiej praktyki duchowej, która rodzi miłość do Boga przenikniętą nastrojem zażyłości: iti matvā bhajante māṁ budhā bhāva-samanvitāḥ, rāga-bhāva-samanvitāḥ.
Postaraj się gruntownie zrozumieć te punkty i omawiać je z uczestnikami – nie w sposób autorytarny, lecz niekonfrontacyjny, ożywiony tym, do jakiego stopnia sam zostałeś urzeczony przyjacielem Ardźuny, Parthasarathim. Prowadź zajęcia dla własnego duchowego postępu, a kiedy sam będziesz odnosił z nich pożytek, skorzystają także inni. Ostateczną miarą powodzenia twoich zajęć będzie twoje urzeczywistnienie.
Pytanie: Czytałem, że Pan Czajtanja jest Kryszną, ale Kryszną w nastroju Radhy. Co to znaczy i jak to rozumienie wpływa na naszą służbę oddania dla niego?
Odpowiedź: Ważne jest, aby ugruntować prawdę, że Śri Czajtanja jest Kryszną, i głosić ją światu. Chociaż Kryszna ukrył się jako własny wielbiciel w postaci Śri Czajtanji, naszą służbą jest odsłonięcie przed światem tej tajemnicy. Pełnienie tej służby oczyści nasze serca i pomoże również innym.
Kiedy Kryszna staje się swoim własnym wielbicielem jako Śri Czajtanja, czyni to po to, by zakosztować ekstazy swoich wielbicieli i nauczyć nas oddania. Ponieważ nikt nie jest mu bardziej oddany niż Śri Radha, przyjmuje jej nastrój. W ten sposób naucza najwyższego oddania, jednocześnie je smakując. Dlatego, choć Śri Czajtanja jest Kryszną i powinniśmy nauczać innych tej prawdy, równie ważne jest, abyśmy zrozumieli nastrój oddania, który przyjął, i podążali za jego przykładem. Bezinteresowna miłość Śri Radhy, przejawiona w Śri Czajtanji, jest więc naszym światłem przewodnim; z niej uczymy się, jak być wielbicielem.
W miarę postępu na ścieżce bhakti będziemy wewnętrznie postrzegać siebie jako przyjaciół Śri Czajtanji oddanych jego służbie. Jest to właściwe dla wewnętrznego życia zaawansowanych wielbicieli w namabhadźanie. Tacy wielbiciele starają się pomagać Śri Czajtanji w jego wysiłkach smakowania miłości Radhy. Czynią to w głębokiej medytacji, która rodzi się z pochłonięcia namasankirtaną.
Pytanie: W jednym z wykładów mówiłeś o tym, że Kryszna jest zakochany w Radsze i pragnie słyszeć radhanamę. Czyż mahamantra Hare Kryszna nie reprezentuje radhanamy oraz relacji między Radhą i Kryszną?
Odpowiedź: radhanama, imię Radhy, pojawia się w mahamantrze Hare Kryszna w sposób ukryty – w imieniu Hare. Hare jest wołaczem od Hari. Jest jednak również wołaczem od Hara. Jak powiedziano:
harati kṛṣṇa-manaḥ kṛṣṇāhlāda-svarūpiṇī
ato harety anenaiva śrī rādhā parikīrtitā
„Ponieważ kradnie umysł Kryszny i ponieważ jest inkarnacją radości Kryszny, Śri Radha znana jest również pod imieniem Hara”.
Rozumiejąc słowo Hare w ten sposób, wielu wisznuitów gaudija intonuje mahamantrę Hare Kryszna, pragnąc połączyć Radhę i Krysznę w transcendentnej miłości oblubieńczej. To jest ich ideał: zjednoczenie Radhy i Kryszny.
Pytanie: Czasami, kiedy intonuję, czytam o Krysznie albo oglądam Bóstwa w świątyni, mocno zbiera mi się na płacz. Czy ma to jakieś wewnętrzne znaczenie duchowe, czy jest to tylko przejaw materialnego sentymentu religijnego?
Odpowiedź: Nie jest czymś niezwykłym, że osoby religijne płaczą podczas czytania pism albo uczestniczenia w nabożeństwach, lecz takie łzy niekoniecznie są przejawem autentycznej duchowej emocji. W istocie większość osób, które poważnie podjęły krysznabhakti, przyzna, że na jakimś etapie poznawania jej nauk doświadczyły doświadczyły głębokiego olśnienia, któremu towarzyszyły łzy .
Możemy więc płakać po prostu usłyszawszy głęboko urzekającą teologię i filozofię, które otaczają krysznalilę, jeszcze zanim faktycznie rozpoczniemy życie w oddaniu. Takie łzy inspirują prawdziwie szczere osoby do podjęcia życia w boskiej służbie. Następnie, na początku sadhanabhakti, pojawia się inny rodzaj łez. Szczerzy uczniowie płaczą, ponieważ czują, że mimo szczodrości krysznanamy nie odczuwają trwałego przyciągania ku niej i dlatego łatwo ulegają rozproszeniu. Ucząc nas tego, Śri Czajtanja modli się:
durdaivam īdṛśam ihājani nānurāgaḥ
„Jestem tak nieszczęśliwy, że krysznanama mnie nie pociąga”.
Następnie, jeśli nabierzemy stałości w oddaniu i odniesiemy sukces w sadhanabhakti, rozwijając smak i przywiązanie do bhakti oraz jej obiektu, Śri Kryszny, doświadczymy łez ekstazy prowadzących do bhawy. Śri Czajtanja modli się o takie ekstatyczne łzy, mówiąc:
nayanaṁ galad-aśru-dhārayā
„Kiedy podczas intonowania twego świętego imienia moje oczy zaleją się strumieniami łez?”
Gdy zaś mówi o premabhakti, oznajmia:
yugāyitaṁ nimeṣeṇa cakṣuṣā prāvṛṣāyitam
„Moje oczy stały się jak monsun”.
Tak więc od początku do końca bhakti polega na płaczu za Kryszną.
Pytanie: W jednym ze swoich wykładów na płycie CD powiedziałeś, że Kryszna ma problem, ale tak naprawdę nie zrozumiałem tego punktu. Kryszna jest najwyższą osobą. Jak może mieć problem?
Odpowiedź: Tak, Kryszna jest najwyższą osobą. Jest to jeden punkt widzenia w rozważaniu konkluzji pism – kṛṣṇas tu bhagavān svayam. Jednak nawet ten centralny punkt siddhanty jest prawdziwy tylko wtedy, gdy patrzymy na Śri Krysznę obiektywnie przez pryzmat bhawy albo rasy. Ponieważ Śri Kryszna jest Rasaradżą, jest najwyższą osobą, wyższą nawet od Narajany. W przeciwnym razie Kryszna i Narajana są jednym.
Jednak przez subiektywny pryzmat bhawy, rasy albo lili wielcy wielbiciele również tracą z oczu fakt, że Kryszna jest najwyższą osobą, i myślą o nim jako o swoim przyjacielu, synu albo ukochanym. W istocie matka Jaśodamaji nie uważa go za najwyższą osobę – i sam Kryszna również nie myśli o sobie w ten sposób, gdy ssie jej pierś.
Chociaż Kryszna jest Bogiem i w tym sensie nie ma żadnego problemu, w swojej lili ma wiele problemów. Na przykład kiedy Śrimati Radharani przejawia manę (māna) – zazdrosną, urażoną miłość — w której Kryszna znajduje wielką przyjemność, czasami zakazuje mu wstępu do swoich pokoi, a jej służebnice zagradzają drzwi. W takich chwilach Śri Kryszna szuka pocieszenia u swoich przyjaciół, takich jak Subala, którzy doradzają mu, jak rozwiązać tego rodzaju problemy.
Piórem Śri Krysznadasy Kawiradźy sam Kryszna mówi:
pūrṇānanda-maya āmi cin-maya pūrṇa-tattva
rādhikāra preme āmā karaya unmatta
„Chociaż jestem pełną duchową prawdą i składam się z pełni radości, miłość Radhiki doprowadza mnie do szaleństwa”.
Czyż nie jest to problem, jeśli Bóg oszalał? Co więcej – całe pojawienie się Śri Czajtanji Mahaprabhu wyrasta z problemu, który pojawił się przed Śri Kryszną podczas jego rasalili. Wtedy Kryszna uświadomił sobie, że miłość Radhy do niego pozwala jej smakować taką głębię miłości, do której on sam nie ma dostępu. Choć w Bhagawadgicie Kryszna mówi, że odwzajemnia miłość proporcjonalnie do tej, z jaką ktoś się do niego zbliża, podczas rasalili zrozumiał, że miłość Radhy go pokonała i dlatego nie może odwzajemnić jej w tym samym stopniu. Pokonany przez jej miłość, w ostatniej desperackiej próbie spróbował ją ukraść.
To w jego pojawieniu się jako Śri Czajtanja sprowadziło na niego jeszcze więcej kłopotów. Większą część swojej antjalili spędził bowiem we łzach i szaleństwie. Dopiero dzięki łasce bliskich towarzyszek Radhy – Lality i Wiśakhy – w postaciach Swarupy Damodary i Ramanandy Raji, był w stanie rozwiązać ten problem. Jest to jednak problem wieczny, a dla nas stanowi złotą okazję do pełnienia służby.
[Opracowanie: GVd]
[Ilustracja: Śri Kryszna i Śri Radha podczas rasalili; Radżastan, Bundi, ok. 1675–1700; Los Angeles County Museum of Art; źródło: Wikimedia Commons / LACMA, domena publiczna.]