8 czerwca 2005
Pytanie:
Gdzie mogę znaleźć informacje o tym, w jaki sposób wisznuizm gaudija polemizuje z innymi filozofiami wisznuickimi? Jakie źródła omawiają te kwestie wprost?
Odpowiedź:
Stanowisko gaudijów we wszystkich kwestiach tattwy zostało jasno przedstawione w sześcioczęściowym traktacie Śri Dżiwy Goswamiego znanym jako Szatsandarbha. O ile mi wiadomo, dotychczas po angielsku dostępna jest jedynie pierwsza część — Tattwa-sandarbha[1].
Aczarjowie gaudija mają nieco inny punkt widzenia niż Madhwa, Ramanudźa, Nimbarka czy Wisznu Swami. W swoich dziełach Śri Dziwa Goswami wyraźnie odnosi się do Madhwy i Ramanudźy jako do czcigodnych wisznuitów. Przyjął część ich koncepcji, lecz nie wszystkie.
W przeciwieństwie do innych nauczycieli wisznuickich, aczarjowie gaudija nie próbowali obalać innych wisznuickich metanarracji ani nie tworzyli rozbudowanych porównań między własną metanarracją a metanarracjami innych tradycji wisznuickich. Wynika to z faktu, że gaudijowie zasadniczo postrzegają inne wisznuickie światopoglądy duchowe jako szczególne perspektywy oddania objawione przez Boga. Światopoglądy te zostały wyrażone przez wisznuickich aczarjów najlepiej, jak było to możliwe w granicach języka, rozumu i świętych pism. Człowiek, który szuka filozoficznej esencji nauk tych wisznuickich sampradaji, odnajdzie między nimi więcej jedności niż różnic.
Pytanie:
Bhaktisiddhanta Saraswati Goswami stwierdził: „Nie jesteśmy skłonni przyjąć za swoją wieczną funkcję niczego niższego od ideału służby dla gopi z Wradży, nauczanego i praktykowanego przez Śri Czajtanję”. Czyż nie oznacza to, że wszyscy doskonali wielbiciele w linii Bhaktisiddhanty ostatecznie będą służyć Krysznie jako gopi z Wradży?
Odpowiedź:
To stwierdzenie Śrili Bhaktisiddhanty Saraswatiego Thakury wyraża jego własny nastrój oraz główny nastrój sampradaji — miłość na wzór służek Radhy. Jednak każdy, kto uważnie przeczyta jego dzieła oraz dzieła Bhaktiwinody Thakury, wyraźnie zobaczy, że ci aczarjowie uznawali również miejsce innych nastrojów w sampradaji gaudija.
Pytanie:
Wisznuici gaudija nazywani są rupanugami — zwolennikami Śri Rupy Goswamiego, głównego ucznia Śri Czajtanji Mahaprabhu, który w krysznalili uznawany jest za Rupę Mandżari. Czy fakt, że Rupa Goswami jest rozumiany jako Rupa Mandżari, oznacza, że jedynie ci wisznuici gaudija, którzy pragną służyć jako mandżari w krysznalili, mogą naprawdę być nazywani rupanugami?
Odpowiedź:
Ci, którzy podążają za Rupą Goswamim pod względem jego własnego nastroju, są rupanugami w szczególnym sensie. Ci natomiast, którzy podążają za nim poprzez jego nauki o śuddhabhakti, lecz nie poprzez jego własny nastrój gopibhawy, również za nim podążają, choć w mniej szczególnym sensie. Obie grupy uważa się za rupanugów, ponieważ obie podążają za Rupą Goswamim. Jednak ci pierwsi podążają także za Rupą Mandżari i dlatego mogą być uznani za rupanugów w pełnym znaczeniu tego słowa.
Rupa Mandżari podąża za Lalitą Sakhi. Warto również zauważyć, że niektórzy prijanarmasakhowie są blisko związani z Rupą Mandżari, ponieważ pod względem aspektu madhurji w swojej sakhjabhawie podążają za bhawą Lality Sakhi.
Śri Krysznadasa Kawiradźa Goswami pisze:
nija nija bhāva sabe śreṣṭha kari’ māne
nija-bhāve kare kṛṣṇa-sukha āsvādaneKażdy rodzaj wielbiciela uważa swój nastrój za najdoskonalszy i w tym właśnie nastroju smakuje wielkiego szczęścia z Panem Kryszną.
Pytanie:
W Udżdżwalanilamani Śrili Rupy Goswamiego opisane są różne poziomy premy (duchowej miłości). Miłość sadharani przedstawiona jest jako zawierająca pewien element własnego interesu, podczas gdy samartha opisana jest jako całkowicie bezinteresowna — przykładem są gopi Wryndawany. Samandżasa, przypisywana królowym Dwarki, opisana jest jako połączenie obu. To mnie zastanawia, ponieważ zawsze uważałem, że wszelka duchowa miłość jest całkowicie bezinteresowna. Jak należy to właściwie rozumieć?
Odpowiedź:
W żadnym przejawie transcendentnej miłości do Boga nie ma materialnego egoizmu. Jednak w spektaklu krysznalili przejawiają się różne stopnie bezinteresowności w miłości do Boga.
Na przykład Rukmini była całkowicie zakochana w Krysznie, lecz nadal brała pod uwagę swoją reputację i dharmę jako księżniczka. Dlatego nigdy nie uciekła, by spotkać się z nim potajemnie, lecz wysłała sekretny list z prośbą, by ją porwał.
Z kolei gopi Wryndawany całkowicie odrzuciły społeczne konwenanse i dharmę, spotykając się z Kryszną w środku nocy. Choć zarówno Rukmini, jak i gopi kochają Krysznę i są całkowicie wolne od materialnego egoizmu, Rukmini przejawiała pewną troskę o siebie, której nie ma u gopi. Dlatego Czajtanja Mahaprabhu nauczał, że miłość gopi do Kryszny jest najwyższym wyrazem bezinteresowności w miłości do Boga.
Pytanie:
Uddhawa modli się o narodziny jako trawa, aby móc otrzymać pył ze stóp gopi. Czy ta modlitwa wyraża jego pragnienie bycia w madhurjarasie?
Odpowiedź:
Uddhawa nie modli się o zmianę swojego duchowego nastroju. Modli się o możliwość służenia Krysznie z taką intensywnością, jaką mają gopi. Chce otrzymać ich błogosławieństwo, ale nie chce zostać gopi.
Niemniej jednak wieczni towarzysze Pana mogą służyć mu w różnych rolach w różnych lilach. Na przykład Śridama, krzepki przyjaciel Kryszny — chłopiec pasterz — który często siłuje się z Kryszną, tak że Kryszna musi nosić go na ramionach, przejawia się w innych lilach jako Garuda, ptak-nosiciel Kryszny.
Innym przykładem jest Narada, który wykąpał się we Wradży i wyszedł z wody w gopidesze. Śiwa również otrzymał gopidehę. Przykłady te nie odnoszą się jednak do perspektywy baddhadżiw — dusz uwarunkowanych materialnie — które wchodzą do lili w określonym nastroju poprzez praktykę duchową (sadhanę) lub szczególną łaskę.
Pytanie:
W świętych tekstach znajdują się opisy rozrywek, w których pewne osoby są wyśmiewane lub upokarzane — jak wtedy, gdy Jadawowie drwią z Gargi Muniego albo gdy Pradjumnia gani swojego woźnicę. Wydaje się bezduszne i niestosowne, aby tak wzniosłe transcendentne osobistości wyśmiewały innych i żartowały ich kosztem. Jak należy to rozumieć?
Odpowiedź:
W krysznalili dzieje się wiele rzeczy, które nie służą jako przykłady świątobliwego charakteru. Dlatego podążamy za przykładem Czajtanji Mahaprabhu, a jeszcze bardziej za przykładem Śri Rupy oraz Sześciu Goswamich Wryndawany. Najpierw sam stań się świętym, okazując szacunek wszystkim, a dopiero potem będziesz mógł wejść do lili z czystym sercem i zrozumieć naturę zachodzących tam interakcji.
Pytanie:
Napisałeś, że Balarama przejawia postacie parszadów — wiecznych towarzyszy — Śri Kryszny we wszystkich rasach poza śryngarą, czyli miłością małżeńską. Czy oznacza to, że matka Jaśoda w watsaljarasie uważana jest za przejaw Balaramy?
Odpowiedź:
W rzeczywistości wszystkie postacie parszadów Śri Kryszny są przejawami Balaramy, ponieważ nadzoruje on sandhiniśakti. Ta śakti rozszerza dhamę i wszystkie obecne w niej formy. Nawet postać Kryszny jest przejawem sandhiniśakti. Pomimo tego, że ich postacie ukonstytuowane są z jego sandhiniśakti, główne gopi są przejawami pragnienia Radhy, by służyć Krysznie.
Poza tym, że Balarama nadzoruje sandhiniśakti, kontroluje również watsaljarasę, sakhjarasę i dasjarasę oraz służy Krysznie we wszystkich tych nastrojach — jako guru, przyjaciel i sługa:
kabhu guru, kabhu sakhā, kabhu bhṛtya-līlā
pūrve yena tina-bhāve vraje kaila khelā
Pytanie:
Sampradaja Wallabhy zdaje się kłaść znacznie większy nacisk na rodzicielską miłość do Kryszny (watsaljarasę) niż sampradaja gaudija. Dlaczego tak jest i jakie miejsce zajmuje dasjabhakti w wisznuizmie gaudija?
Odpowiedź:
Wallabhaczarja był współczesny Czajtanji Mahaprabhu. Śri Rupa Goswami dwukrotnie wspomina sampradaję Wallabhy w Bhaktirasamrytasindhu, mówiąc, że nauki Wallabhy o marjadzie i puszti są podobne do nauk gaudija o wajdhi i raganudze. W pewnym okresie obie te sampradaje pozostawały ze sobą w bliższym kontakcie i powszechnie uważa się, że Czajtanja Mahaprabhu ostatecznie pobłogosławił Wallabhę, aby kontynuował własną sampradaję — odgałęzienie sampradaji Wisznu Swamiego.
Sampradaja Wallabhy podkreśla watsaljarasę oraz gopibhawę wynikającą z podążania za gopi Czandrawali, podczas gdy sampradaja gaudija podąża za gopibhawą eksponującą Śri Radhę. Wydaje się, że Wallabha, dzięki błogosławieństwu Czajtanji Mahaprabhu, zapewnia bardziej bezpośredni kanał do watsaljapremy niż sampradaja gaudija — podobnie jak czyni to w odniesieniu do pewnych typów gopibhawy innych niż radhadasjam. W krysznalili Czandrawali i Radha rywalizują ze sobą w służbie dla Śri Kryszny.
Jeśli chodzi o dasjabhakti, czyli służbę, we Wradży emocja ta zabarwiona jest sakhją — przyjaźnią, a przynajmniej bardzo różni się od dasjabhakti z Wajkunthy. Dlatego czasem mówi się, że prema z Wradży zaczyna się od sakhji. Sampradaja gaudija podkreśla sakhję i madhurję, a pewien typ sakhji zabarwiony madhurją — prijanarmasakha — został wyróżniony ponad inne odmiany sakhjarati.
Pytanie:
Watsaljarasa często wymieniana jest jako wyższa od sakhjarasy, a jednak w dziełach Goswamich widzimy wiele przykładów, w których prijanarmasakhowie służą Radsze i Krysznie w bardzo intymnych rozrywkach miłości małżeńskiej, do których nie mają dostępu ci, którzy znajdują się w watsaljarasie. Jak należy to rozumieć? Czy sakhjarasa zmieszana z madhurjarasą byłaby uznawana za wyższą od watsaljarasy?
Odpowiedź:
Gdy sakhjarasa miesza się z madhurjarasą, umożliwia doświadczenie estetyczne, którego nie ma nawet w niezwykle wzniosłej rodzicielskiej miłości do Boga, czyli watsaljarasie. Prijanarmasakhowie, tacy jak Subala, smakują mahabhawę w sposób podobny do gopi. Dlatego ich rozwój premy przewyższa rozwój premy u wielbicieli w watsaljarasie.
W tym względzie Mahaprabhu pouczył Śri Sanatanę Goswamiego:
sakhya-vātsalya-rati pāya ‘anurāga’-sīmā
subalādyera ‘bhāva’ paryanta premera mahimāPo smaku służby pojawiają się smaki przyjaźni i miłości rodzicielskiej, które wzrastają aż do granicy anuragi — podporządkowanej spontanicznej miłości. Wielkość miłości przyjaciół takich jak Subala sięga poziomu ekstatycznej miłości Boga — bhawy/mahabhawy.
Ponadto Śrimad Bhagawatam (9.24.65) stwierdza:
Nikt we Wryndawanie — ani mężczyzna, ani kobieta — kto pił oczyma święto, jakim jest piękna twarz Kryszny, z jej figlarnym uśmiechem i policzkami ozdobionymi kolczykami w kształcie delfinów, nie czuł się nasycony. Choć odczuwali radość, mieszała się ona z gniewem wywołanym chwilowym mrugnięciem powiek.
Śri Wiśwanatha Czakrawarti komentuje:
Werset ten ukazuje, że spośród Wradżawasich to gopi oraz prijanarmasakhowie Kryszny najintensywniej doświadczają jego piękna. Spośród wszystkich części ciała twarz jest siedzibą największego piękna. Twarz dzieli się na górną i dolną część; większe piękno należy do części dolnej, gdzie promienieje najwyższa słodycz uśmiechu Kryszny. Każdy, kto widzi uśmiech Pana oraz jego rozświetlone policzki, jeszcze bardziej jaśniejące dzięki kolczykom w kształcie delfinów kołyszącym się obok nich, zostaje oczarowany. Blask emanujący z jego ciała gasi wszelkie niedole świata. Umysły wielbicieli są niczym ptaki czakora, karmiące się promieniami księżyca. Nic więc dziwnego, że jego piękno wzbudza zmysłowe pragnienia gopi, doprowadzając je do takiego szaleństwa, że są gotowe poświęcić swój obowiązek, rodziny i życie, ponieważ nie mogą doczekać się, by z nim być. Pijąc to piękno, pozostają nienasycone. Nie mogąc znieść nawet przerwy wywołanej mruganiem, wpadają w gniew. Jest to jedna z oznak najwyższych wyżyn miłości, znanych jako mahabhawa, którą odnaleźć można jedynie u gopi — i nigdzie indziej, może z wyjątkiem najbliższych towarzyszy Kryszny, takich jak Subala.
[1] Od czasu publikacji tej wypowiedzi ukazały się również angielskie przekłady innych części Szatsandarbhy Śri Dżiwy Goswamiego – przyp. red.