19 kwietnia 2002
Pytanie: Wraz z nadchodzącym świętem Madhwa Nawami (dniem, w którym Madhwaczarja dołączył do swego guru w Badarikaśramie) chciałbym dowiedzieć się, jakie miejsce przyznają Śri Madhwaczarji wisznuici gaudija. Jako zwolennika Śri Madhwaczarji interesuje mnie, jaki wpływ wywarł on na myśl wisznuicką na świecie. Wiele uczę się z Twoich sang i mam nadzieję na dalsze towarzystwo w przyszłości.
Odpowiedź: W swojej Tattwasandarbhie Tattwaczarja linii wisznuizmu gaudija, Śri Dżiwa Goswami, określa Śri Purnapradżnę Madhwaczarję mianem czcigodnego wisznuity, odwołując się do jego nauk przy uzasadnianiu konkluzji tradycji gaudija na podstawie świętych tekstów.
Chociaż między naukami Madhwy i gaudijów istnieją różnice doktrynalne, linia gaudija uznaje swoje formalne związki z linią Madhwy. Tak jak sam Śri Kryszna zapoczątkował linię Madhwy poprzez Brahmę, podobnie zechciał pobłogosławić wisznuitów Madhwy, pojawiając się osobiście w linii Madhwy jako Śri Czajtanja. Wtedy też zainaugurował linię Madhwa-gaudija, jak bywa nazywana nasza sampradaja.
Dwa zasadnicze elementy doktryny Madhwy zostały w pełni przyjęte przez zwolenników Śri Czajtanji: wieczność formy Boga oraz obalenie argumentów adwajtawedanty (majawady). Nikt nie może być wisznuitą gaudija, jeśli nie przyjmuje tych dwóch zasad. Dlatego wszyscy wisznuici gaudija darzą Śri Madhwaczarję czcią. Mając to na względzie, Śrila Bhaktisiddhanta Saraswati Thakura ustanowił murti Śri Madhwaczarji w swojej głównej matsze (matha – klasztorny ośrodek wisznuicki [przyp. red.]) w Śri Dhamie Majapurze.
Pytanie: Czy mógłbyś mi powiedzieć, gdzie można znaleźć oryginalną Mahabharatę? Czy znajduje się w jakiejś świątyni albo muzeum, czy też zaginęła?
Odpowiedź: Według Śrili Madhwaczarji Mahabharata będąca w obiegu za jego czasów, w XII wieku, była pełna interpolacji. Jest więc mało prawdopodobne, aby pierwotny rękopis był dziś gdziekolwiek dostępny.
Pytanie: W Czajtanjaczaritamrycie natrafiłem na cytat, który skłonił mnie do zakwestionowania idei sannjasy w kalijudze.
W tym wieku Kali zakazanych jest pięć czynności: składanie konia w ofierze, składanie krowy w ofierze, przyjmowanie porządku sannjasy, składanie przodkom ofiar z mięsa oraz płodzenie przez mężczyznę potomstwa z żoną swego brata” (Cc. Adi 17.164).
Odpowiedź: Cieszę się, że czytasz i studiujesz tak wnikliwie. To dobre pytanie. Odpowiedź brzmi: istnieją różne rodzaje sannjasy. W tym wersecie z Brahmawajwartapurany, który Mahaprabhu zacytował Czand Kaziemu, wszystkie pięć zakazanych czynności należy do sfery karmy, dlatego wspomniana tam sannjasa oznacza karmasannjasę (karma-sannyāsa).
Karmasannjasa odnosi się do tych, którzy przyjmują sannjasę na starość z powodu osłabienia zmysłów albo z innych przyczyn, mimo że nie posiadają wiedzy o jaźni. W innych wersetach Brahmawajwartapurany sannjasa jest wychwalana.
Poza karmasannjasą śastry mówią również o dżnianasannjasie (jñāna-sannyāsa) i sannjasie wisznuickiej . W Padmapuranie powiedziano:
jñāna-sannyāsinaḥ kecid veda-sannyāsino ’pare
karma-sannyāsinaś cānye trividhāḥ parikīrtitāḥ
Termin veda-sannyāsa w tym wersecie odnosi się do wisznuickiej sannjasy, której celem jest parātma-niṣṭhā, czyli miłosna służba dla Boga. Jeśli przestudiujesz sannjasę Mahaprabhu tak, jak on sam opisuje ją w Czajtanjaczaritamrycie, przekonasz się, że nie przyjął karmasannjasy ani dżnianasannjasy, której celem jest stopienie się z Brahmanem – (sajudżjamukti, sāyujya-mukti).
Mahaprabhu, rozmyślając o sannjasie bramina z Awantipury opisanej w jedenastym canto Śrimad Bhagawatam, powiedział, że celem sannjasy jest służba dla Mukundy: parātma-niṣṭhā […] mukunda-sevayā. Po przyjęciu sannjasy pragnął jedynie udać się do Wryndawany, aby służyć Krysznie.
Pytanie: Mam pytanie dotyczące czczenia śalagramy. Czy można czcić śalagramaśilę jako Pana Czajtanję Mahaprabhu za pomocą gauramantry? Czy jest to przyjęte w naszej tradycji gaudija? Jeśli tak, czy ofiarowywanie listków tulasi będzie miało takie samo znaczenie jak w przypadku czczenia śalagramy jako Wisznu?
Odpowiedź: Śalagrama jest przejawem Wisznu w kamieniu i występuje wyłącznie w rzece Gandaki w Himalajach. Możliwe, że istnieje tyle form śalagramaśil, ile jest awatarów Wisznu. Każda śalagrama nosi określone znaki, dzięki którym można rozpoznać ją jako Wamanę, Sudarśanę, Narasinghę itd. Wszystkie te Bóstwa należą do Bóstw widhimargi z Wajkunthy, gdzie kult przepojony jest czcią i majestatem.
Choć aspekt Śri Czajtanji jako jugawatary to Gaura-Narajana, czczony w nastroju pełnym czci, Śri Czajtanja Mahaprabhu w najpełniejszym sensie jest połączoną formą Radhy i Kryszny:
śrī-kṛṣṇa-caitanya rādhā-kṛṣṇa nahe anya
Jest samym Kryszną z sercem i blaskiem Radhy. Chociaż wajdhibhakti odgrywa ważną rolę w jego lili, kładzie on nacisk na ragamargę wradżabhakti, a nie na miłość charakterystyczną dla Wajkunthy. Dlatego trudno byłoby znaleźć śalagramaśilę reprezentującą właśnie ten szczególny sposób pojawienia się Śri Czajtanji Mahaprabhu.
Jednak moc miłości jest nieograniczona i dzięki niej wszystko staje się możliwe. Gopala Bhatta Goswami czcił kilka śalagramaśil. Pewnego Narasingha Czaturdasi rozmyślał o miłości Prahlady, która sprawiła, że awatara Narasingha pojawił się przed nim z kamiennego filaru. Myśl o naturze tej miłości i o tym, jak Śri Kryszna na nią odpowiedział, całkowicie poruszyła Goswamiego.
Prahlada był wielbicielem Kryszny. Kryszna był jego isztadewatą i pojawił się przed nim jako Narasinghadewa, w pełni sześciu boskich bogactw. Gopala Bhatta Goswami również był wielbicielem Kryszny i pragnął dostąpić podobnego szczęścia jak Prahlada. Pragnął także mieć Bóstwo, które mógłby ubierać i ozdabiać ornamentami, czego na ogół nie praktykuje się w kulcie śalagramy.
W tamtym czasie Gopala Bhatta Goswami mieszkał we Wryndawanie i oczekiwał, że Czajtanja Mahaprabhu ponownie udzieli mu darśanu, zgodnie z daną wcześniej obietnicą. Następnego ranka, gdy się obudził, ku swemu zdumieniu odkrył, że jego Damodara śalagramaśila przejawiła się jako Bóstwo Kryszny, znane odtąd jako Radharaman. Radharamanadżi uważany jest za połączoną formę Radhy i Kryszny, a tym samym za spełnienie wszystkich aspektów pragnienia Gopali Bhatty Goswamiego. W tej śalagramaśili/Bóstwie odnajdujemy Śri Czajtanję Mahaprabhu.
Ustal zatem, jaką śalagramaśilę posiadasz. Następnie czcij ją odpowiednio, ofiarowując tulasi i miłość, i staraj się zrozumieć naturę czystego oddania, którego przykładem jest Prahlada Maharadża. Praktykuj wajdhibhakti i aspiruj do zdobycia kwalifikacji do ragamargabhakti z Wryndawany.
Pamiętaj, że aspekt Śri Czajtanji Mahaprabhu jako jugawatary pojawił się dzięki czczeniu śalagramy przez Adwajtę. Módl się, abyś potrafił w pełni przyswoić sobie znaczenie aspektu Mahaprabhu jako jugawatary i dzięki temu zdobył kwalifikację do zrozumienia i urzeczywistnienia znaczenia wewnętrznych przyczyn pojawienia się Śri Czajtanji na świecie. W ten sposób przejdziesz przez Wajkunthę i wejdziesz do Goloki Wryndawany, a jeśli taka będzie jego wola, Śriman Mahaprabhu może objawić ci się z twojej śalagramy.
Pytanie: Wydaje się, że pod koniec życia Mahaprabhu między nim a Nitjanandą Prabhu pojawił się pewien chłód. Z ostatnich sześciu lat nie zachowała się żadna wzmianka o ich spotkaniu. Wydaje się, że zabrakło wówczas zażyłości właściwej wcześniejszym latom. Pod koniec Czajtanjaczaritamryty przytoczona zostaje tajemnicza wiadomość Adwajty do Mahaprabhu, którą niektórzy uczeni (chrześcijańscy) interpretują jako aluzję do pewnego odmiennego działania ze strony Nitjanandy:
bāulake kahiha — loka ha-ila bāula
bāulake kahiha — hāṭe nā vikāya cāula
bāulake kahiha — kāye nāhika āula
bāulake kahiha — ihā kahiyāche bāula
Powiedz naszemu Prabhu, który zachowuje się jak szaleniec, że wszyscy postradali zmysły, a ryż, niegdyś drogi, nie ma już wartości. Ludzkość, na wpół oszalała z miłości do Boga, zaniedbuje ten świat i wszystko, co wcześniej uważała za drogie; powiedz mu, że pewien szaleniec przekazuje mu tę wiadomość” (Cc. Antja 19.20-21).
Książka, którą czytam, interpretuje te wydarzenia następująco:
To odmienne działanie Nitjanandy mogło polegać na rewolucyjnym kroku społecznym, jaki podjął Nitjananda Prabhu, przyjmując do grona wisznuitów i własnych uczniów Subarna Baników – kastę złotników, ludzi wprawdzie zamożnych, lecz zajmujących niską pozycję społeczną. Tak jednoznaczne zastosowanie na szeroką skalę zasady niewątpliwie zawartej w nauczaniu Czajtanji mogło być zbyt radykalnym krokiem wobec odziedziczonego przez Czajtanję szacunku dla hinduskiego porządku społecznego. Adwajta Aczarja trzymał się z dala od udziału w tym przedsięwzięciu i najwyraźniej nie wierzył w tak rewolucyjne zastosowanie idei głoszonych przez Czajtanję. Jego potomkowie nadal zachowywali tę konserwatywną postawę, podczas gdy potomkowie Nitjanandy przeciwnie – nadal przyjmowali na uczniów nawet osoby o złej reputacji w porządku społecznym.
Odpowiedź: Powodem, dla którego Nitjananda Prabhu nie uczestniczył osobiście w ostatnich sześciu latach gauralili w Puri Dhamie, było to, że sam Mahaprabhu poprosił go, aby wyzwalał upadłe dusze Bengalu. Zależało mu na tym tak bardzo, że polecił Nitjanandzie Prabhu, aby nie wracał co roku do Puri. Jednocześnie oznajmił mu, że będzie obecny przy nim, gdy Nitjananda Prabhu będzie tańczył w kirtanie. Mahaprabhu przekazał te instrukcje Nitajowi w obecności Adwajty Aczarji, który – jak opisuje Czajtanjaczaritamryta – był bardzo zadowolony z tej propozycji.
Co więcej, ostatnie lata Mahaprabhu w Puri związane były z jego bhadżaną w nastroju uczuć rozłąki Śri Radhy z Kryszną – wipralambhy (vipralambha). Nitjananda Prabhu, czyli Balarama, nie uczestniczy bezpośrednio w tym nastroju. Kiedy podczas Rathajatry Mahaprabhu w pełni wszedł w nastrój Radhy, Nitjananda zobaczył, jak rzeczywiście przyjmuje jej postać. Sam oddał wtedy Mahaprabhu w tej postaci cześć z oddali.
Werset z Czajtanjaczaritamryty, który przytoczyłeś, został wypowiedziany przez Adwajtę Aczarję do Mahaprabhu. Adwajta Aczarja wyraża w nim zadowolenie ze stanu rzeczy, który tak bardzo niepokoił go przed pojawieniem się Mahaprabhu. Poruszony brakiem pobożności i lekceważeniem bhakti w Nadii, Adwajta Prabhu błagał Krysznę, aby zstąpił i wykonał zadanie jugawatary. Mahaprabhu był odpowiedzią na jego modlitwę. Jest samym Kryszną, który zstępuje dla własnego wewnętrznego celu, a jednocześnie wykonuje zadanie jugawatary.
Kiedy Adwajta zrozumiał, że zadanie aspektu Mahaprabhu jako jugawatary zostało spełnione, dał mu znać, że może odejść. Jednocześnie umożliwiło to Mahaprabhu pełne oddanie się jego wewnętrznemu celowi – smakowaniu nastroju (bhawy) Radhy. Sam Mahaprabhu właśnie w ten sposób wyjaśnił słowa Śri Adwajty Dżagadanandzie i innym wielbicielom.
Troska Adwajty Prabhu o los ludzkości sięgała bardzo daleko. Pragnął, aby wszyscy przyjęli jugadharmę. Nie żywił pogardy wobec ludzi z najniższych szczebli społecznych. W istocie odrzucał bramińską dumę, czego przykładem było uhonorowanie Haridasy Thakury – który wcześniej był muzułmaninem – prasadam z odprawionego przez siebie rytuału śraddhy. Był to zaszczyt zarezerwowany dla najbardziej poważanego członka społeczności bramińskiej. Czyniąc to, wzbudził oburzenie osób przywiązanych do hierarchii kastowej. Jego szacunek dla Nitjanandy nie był mniejszy niż jego szacunek dla Mahaprabhu. Takie jest stanowisko duchowych potomków Adwajty Aczarji.
Co więcej, w Czajtanjabhagawacie, Madhja 6.167-169, Wryndawana dasa Thakura wkłada w usta Adwajty Aczarji następujące słowa skierowane do Mahaprabhu:
Jeśli twoim zamiarem jest rozdawanie bhakti, musisz obdarzyć nią także kobiety, ludzi niższych kast i niewykształconych. Ci, którzy z powodu dumy ze swojej wiedzy, bogactwa, pozycji społecznej albo zdolności do praktykowania ascezy chcieliby powstrzymywać bhakti lub utrudniać życie twoim wielbicielom, są największymi grzesznikami. Niech umrą i smażą się w piekle, podczas gdy najbardziej pogardzany człowiek spoza kast tańczy z radości na dźwięk twojego świętego imienia.
Chciałbym zasugerować, że książki, do których się odwołujesz i w których przedstawia się takie wypaczenie rzeczywistości gauralili, są całkowicie pozbawione duchowej wrażliwości. Co więcej, poglądy tego rodzaju są przestarzałe nawet według współczesnych standardów akademickich i odzwierciedlają powierzchowną znajomość wisznuizmu gaudija przez uprzedzonych chrześcijańskich misjonarzy. Jeśli interesuje cię wejście w rzeczywistość gauralili, takie książki nie będą pomocne, a mogą wręcz okazać się szkodliwe.
[Opracowanie i fotografia: GVd]